Azerbaycan Ermenistan Savaşı ve Sebepleri

azerbaycan-ermenistan-savasi

Azerbaycan Ermenistan Savaşı ve Sebepleri

Azerbaycan Ermenistan arasında yaşanan çatışmalar, gözleri yeniden sorunun kaynağına yöneltti.Yaklaşık 30 yıldır Ermeni işgali altında olan Dağlık Karabağ, tarihsel olarak iki ülke arasında en önemli anlaşmazlık sebebiydi.

Azerbaycan, uzun yıllar, sorunun diplomatik açıdan çözülmesi için çaba harcasa da sonuç alamadı. Azerbaycan, Ermenistan’ın saldırılarına karşılık verdi ve bu işgal altındaki topraklarını kurtarma mücadelesine dönüştü.

Azerbaycan Ermenistan arasındaki gerginlik tarihsel bir çözümsüzlüğün devamı olarak zaman zaman dünya kamuoyunun gündemine geliyordu.

 

Azerbaycan Ermenistan Savaşının Sebepleri

  • İki komşu ülke, Azerbaycan ve Ermenistan 1922’de SSCB çatısı altına girdiler.
  • 1923’de Dağlık Karabağ’a, Azerbaycan yönetimine bağlı özerk bölge statüsü verildi. Sorun çözülmemiş halı altına süpürülmüştü. Dağlık Karabağ, 100 yıl önce de anlaşmazlık sebebiydi.

Uzun yıllar, yaşanan gerilim, SSCB’nin çözülmeye başladığı yıllarda su yüzüne çıktı. 1987 yılında Dağlık Karabağ’daki Ermeniler, Azerbaycan’dan ayrılmak istediklerini açıkladılar.
Bu istek, Ermenistan’da karşılık buldu. Sokaklarda Dağlık Karabağ’ın Azerbaycan’dan ayrılması yönünde gösteriler düzenlendi.

Azerbaycan Ermenistan Arasındaki Gerginlik

Çardaklı Olayları

Çardaklı Kasabası, adeta çatışmanın habercisi oldu. 18 Ekim 1987’de, Ermeniler, Azerilere saldırılar düzenlediler. Bunun sonucunda Azeriler, Bakü çevresindeki sanayi bölgesi Sumgayıt’a göç etmeye mecbur kaldılar.

 

Dağlık Karabağ Ulusal Konseyi’nde yer alan Ermeni vekiller, Azerbaycan’dan ayrılıp, Ermenistan’a bağlanmayı talep etseler de bu talep, Azerbaycan ve SSCB tarafından kabul görmedi.

Bütün bu gerginlik sonucu, bölge, resmi kayıtlara göre 32 kişinin hayatını kaybettiği çatışmalara sahne oldu.

Nüfus Değişimi

Çatışmaların durdurulmasına yönelik olarak, Şuşa’dan Ermeniler, Henkedi’den Azeri nüfus çıkarıldı.

SSCB Dağlık Karabağ’dan Çekiliyor

SSCB, 28 Kasım 1989’da Dağlık Karabağ’dan çekilmeye karar verdi. Bölgenin yönetimi de Azerbaycan’a bıraktı.

SSCB’nin dağılmasıyla beraber, Ermenistan ve Azerbaycan henüz bağımsızlığını kazanmışlardı ama her iki ülke siyasetinde de Dağlık Karabağ, birinci gündem maddesiydi.

  • Azerbaycan bağımsızlığını ilan etmesinin hemen ardından Dağlık Karabağ’ın özerklik statüsünü kaldırdı ve SSCB, bu noktada Azerbaycan’dan yana tavır aldı.
  • Buna karşılık Dağlık Karabağ, Azerbaycan’dan ayrılmak istediği açıkladı. 1992 yılında Dağlık Karabağ bağımsızlığını ilan etti. Beklendiği üzere, Dağlık Karabağ’ın bağımsızlık kararı Ermenistan tarafından tanındı.
İlgili Makale  Kaliforniya'da Yangından Tavşanı Kurtaran 'Şortlu Kahraman!'

Hocalı Katliamı

Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki Dağlık Karabağ anlaşmazlığı, İnsan Hakları Örgütü’nün bölgedeki en kapsamlı sivil katliam olarak adlandırdığı Hocalı Katliamı ile doruğa ulaştı.

hocali-katliami
Hocalı Katliamı-26 Şubat 1992

26 Şubat 1992’de Ermeniler, Hocalı Kasabası’nı basarak, 83 çocuk, 106 kadın olmak üzere toplamda 613 Azeri’yi katlettiler.

1992’de başlayan bu savaşta yaklaşık 30 bin kişi öldü. Savaş, 1994’te bittiğinde ise Azerbaycan ile Dağlık Karabağ arasındaki 7 Rayon (bölge) Ermeniler’in kontrolüne geçti.

 

azerbaycan-ermenistan-savasi
Azerbaycan Ermenistan Savaşı ve Sebepleri

 

Bişkek Protokolü İle Ateşkes Sağlanıyor

Bişkek Protokü

Bişkek Protolü 1992-1994 savaşını bitiren anlaşmaydı. 1994 yılındaki Bişkek Protokolü’de sorunu tamamen çözmedi, sadece çatışmayı bir süreliğine durdurdu. Zira, Azerbaycan toprağının %20’si Ermeni işgali altındaydı!

Azerbaycan’ın Durumu

Haydar Aliyev, 1993’te iktidara geldiğinde ülkesi Azerbaycan savaştaydı. Bu süre boyunca yaşanan iç kargaşa, savaşın bitmesinden sonra da durulmadı. Bu ise, Ermenistan’ın elini güçlendiriyordu. Ermenistan, Azerbaycan’ın zaafından faydalanarak, Dağlık Karabağ’a ulaşım altyapı yatırımları yaptı. Ayrıca, Ermenisan, Dağlık Karabağ ile bütçelerini birleştirdi. Bu,
sembolik olmaktan öte bir anlam taşıyordu.

AGİT Devrede

Anlaşmazlığın sürmesi üzerine bu kez 1994’te AGİT devreye girdi. Bugünlerde adını sıklıkla duyduğumuz Minsk Grubu, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı çatısı altında kuruldu. 1994’te kurulan Minsk Grubu’na Fransa, Rusya ve ABD başkanlık ediyordu. Ayrıca Türkiye’nin de aralarında olduğu, İtalya, Almanya, İsveç, Finlandiya ve Belarus’ta üyedir.

Madrid Prensipleri

AGİT, ülkeler arasındaki sorunun çözümü konusunda iki tarafın da sıcak baktığı bir plan geliştirmeyi başardığında, tarih, 29 Kasım 2007 idi. 10 yıldan fazla süren çabalardan sonra, ortaya çıkan Madrid Prensipleri şu maddeleri içeriyordu;

*Dağlık Karabağ çevresindeki rayonlar, Azerbaycan’a verilecek
*Dağlık Karabağ’a ara statü verilecek ve nihai sonuç için görüşmelere başlanacak
*AGİT tarafından bölgeye Barış Gücü askerleri gönderilecek
*Ermenistan ile Dağlık Karabağ arasında yer alan koridor açılacak
*Çatışmalar sebebiyle yaşadıkları yerlerden kaçmak zorunda kalan kişiler, topraklarına dönecek

İlgili Makale  Dünyada Koronavirüs Vaka Sayısı

 

Ne var ki, Madrid Kriterleri de sorunu çözemedi. Karşılıklı restleşmeler devam etti. Azerbayan,
Ermenilerin işgal ettikleri topraklardan çıkmalarını istedi. Ermenistan ise, Dağlık Karabağ’ın mevcut statüsünü bahane ederek işgal ettiği topraklardan çıkmadı. İki ülke arasında 2010, 2012, 2014, 2015, 2016’da aralıklarla çatışmalar yaşandı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Azerbaycan ve Ermenistan liderleriyle görüşerek sorunu çözmeye çalıştıysa da bir gelişme sağlanamadı.

Azerbaycan Ermenistan Arasında Son Durum

 

Azerbaycan Ermenistan Savaşı Tovuz Rayonu’nda Başlıyor…

Temmuz 2020’de Azerbaycan ve Ermenistan arasında, Tovuz Rayonu’nda sıcak çatışmalar başladı. Bu bölgedeki çatışmalar azalırken, 27 Eylül’de iki taraf arasındaki esas sorun olan Dağlık Karabağ çatışmaların merkezi oldu.
Azerbaycan, diplomasiyle elde edemediğini silahıyla almak için kararlı davrandı, yaklaşık 30 yıldır Ermeni işgali altındaki köy ve kasabalarını geri almaya başladı. Azerbaycan’ın hızlı ilerleyişi karşısında Ermenistan, aralarında Gence’nin de olduğu yerleşim yerlerini ve sivilleri hedef aldı.

Dağlık Karabağ’ın cephe hattında Azerbaycan ordusu tarafından büyük kayba uğratılan Ermeni güçlerince sivil yerleşim alanlarına yapılan saldırılarda şu ana kadar 30’dan fazla kişi hayatını kaybetti.

1 Yorum

  1. Levent Yanıtla

    Ayrıntılı bir yazı olmuş. Yazanın emeğine sağlık. Aynı konuda bende bir yazı yazmıştım.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.