Truman Doktrini Türkiye’yi Nasıl Etkiledi?

Truman Doktrini Türkiye'yi nasıl etkiledi

Truman Doktrini Türkiye’yi nasıl etkiledi? Truman Doktrini nedir ve hangi tarihte kabul edilmiştir?  2020 Ön Lisans KPSS’de Truman Doktrini hakkında soru çıktı. Savaş sonrası dönemin önemli bir dönüm noktası olan Truman Doktrini bu sebeple merak edilmeye başlandı. Truman Doktrini Türkiye’yi nasıl etkiledi, komşumuz Yunanistan’ı nasıl etkiledi? Makalemizde bu sorulara yanıt vermeye çalışacağız.

Truman Doktrini Nedir?

2020 KPSS ön lisans sınavında sorulan Truman Doktrini, internette çokça aranmaya başlandı.

Truman Doktrini, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Harry Truman tarafından hazırlanmış olan plandır. II. Dünya Savaşı’nda Alman tehdidine karşı, İngiltere, ABD ve SSCB aynı cephede yer almıştı. Ancak, savaşın bitmesiyle beraber, karşıtlıklar tekrar su yüzüne çıktı. Avrupa adeta SSCB ve Batı bloğu arasında paylaşılmıştı. Yunanistan adına savaşta direniş gösteren sol bir örgüt, savaş sonunda silah bırakmamış ve isyan etmişti. Türkiye ise SSCB tehdidiyle baş etmeye çalışıyordu. Bu iki ülkeye destek olan İngiltere, tam da bu sırada kendi koşulları sebebiyle desteğe devam edemeyeceğini bildirdi. Bunun üzerine 12 Mart 1947’de ABD Başkanı Harry Truman ABD Kongesi’de dünya tarihini derinden etkileyecek Truman Doktrini’ni açıkladı.

Truman-Doktrini-Türkiye'yi-nasıl-etkiledi
Truman Doktrini, Stalin ve Truman arasındaki satranç oyununda bir hamleydi.

Bir İç savaş yaşanan Yunanistan ile SSCB tehdidiyle yüz yüze kalan Türkiye’ye destek verilecekti. 22 Mayıs’ta kongre Truman’ın planını kabul etti. Yunanistan’a 300, Türkiye’ye ise 100 milyon dolar hibe destek verilmesi kararlaştırıldı.

Truman Doktrini ve Türkiye’ye Etkileri

Truman Doktrini’nin Türkiye’ye etkileri, genelde negatif oldu. ABD, II. Dünya Savaşı’ndan sonra yeniden Komünizm ile Mücadeleyi, gündeminde ilk sıraya aldı. Türkiye ve Yunanistan ise, ABD için SSCB’ye karşı ileri karakol olarak, konumlanacaktı. Buna ek olarak, ABD, kendi ordu envanterinden çıkardığı silah ve araçları Türkiye’ye vermiştir..
Ancak, yedek parça için Türkiye, ABD’ye muhtaç hale gelmiş ve bu hibe ülkemize fayda sağlamak bir tarafa, bütçeye ek yük getirmiştir.

Truman Doktrini’nin amacı ABD’nin dünya lideri olmasını sağlamaktı ama bunu ülkemize ve Yunanistan’a yardım kisvesiyle kamufle etmişlerdi. Türkiye ve Yunanistan ABD’ye bağlanırken ABD ise SSCB’ye karşı çok güçlü olan Batı Bloğunun lideri oluyordu. Ayrıca, Truman Doktrini, ABD’nin dünya liderliğini tartışmasız hale getirecek olan Marshall Planı’na da ilham kaynağı olmuştur. 

Truman Doktrini Türkiye’yi Ne Yönde Etkiledi?

 

ABD, Truman Doktrini kapsamında Türkiye’ye yardım edeceğini açıkladıktan sonra bunu bazı şartlara bağlamıştır.

*Yardım ABD tarafından belirlenen şartlara uygun olarak kullanılacak
*Her aşamada ABD’ye danışılacak
*ADB hükümetine ve basınına sürekli bilgi verilecek

Türkiye, ABD’ye bağımlılık anlamı taşıyan bu şartların tamamını kabul etti. (Bu ileride Kıbrıs müdahalesinde bile bizi zorlayacak bir siyasi bağılılık anlamına geliyordu). Bunun yanında, Türkiye’de sol düşüncenin mahkum edilmesi de o günlerde başlıyordu.

*Türkiye’de sosyalizm karşıtı uygulamaları tetikleyen Truman Doktirini sonrasında, komünistler, dinsiz, vatan haini gibi sıfatlarla nitelendiler.

İngiltere Dışişleri Bakanı, Ernest Bevin, aynı dönemde, komünizmle mücadelenin yöntemini açıklamıştır. Bevin, Ortadoğu ve Uzak Doğu ülkelerinde, kuvvetli bir din motivasyonu olmadan komünizmle mücadelede başarılı olunamayacağını söylemiştir.

* Türkiye’de sol düşüncenin ezilip, Siyasal İslamcı zihniyetin yükselmesini de bu emperyalist bakışta görebilmek mümkündür.

* Milli Şef, İstiklal Savaşı Gazisi İsmet Paşa’nın kendisini tasviye etmesi, Truman Doktrini’nin Türkiye üzerindeki etkilerinden biridir. İsmet İnönü, fiili olarak artık yoktur. Bu gidişin resmiyete dökülmesi ise 50 seçimleriyle olur.

Truman Doktrini Yunanistan için iç savaşın seyrini değiştiren bir etki yarattı. Merkezi hükümet, solcu gerillaları yenmiş ve otoriteyi ele alarak, ABD‘ye teslim etmiştir.

 

Bunlara ek olarak, Truman Doktrini, kendisinden sonra gelecek olan Marshall Planı’na öncülük etmiş ve doktrinin başarısı Marshall Planı’na İlham olmuştur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir